جعبه ابزار آینده پژوهان

یکی از راه های نسبتا ملموس برای عموم مردم هنگام بررسی و تشخیص تمایز بین صاحب یک شغل از شغل دیگر این است که سراغ جعبه ابزار او را می گیرند. در واقع یک ناظر بیرونی بین ابزارهای پرکاربرد در محیط شغلی یک فرد و خود آن حرفه یا شغل یک تناظر برقرار می کند. البته در بین صاحبان مشاغلی که جنبه دانشی قوی تر دارد در چنین جعبه ابزارهایی علاوه بر اقلام فیزیکی برخی نرم افزارهای معروف نیز یافت می شود.

به باور من آینده پژوهی نیز از این قاعده مستثنی نیست. یعنی یکی از راه های شناخت دقیق ماهیت شغل آینده پژوهان آشنایی با جعبه ابزار آنهاست. شایان ذکر است که یک نکته نسبتا چشمگیر و بسیار مهم این است که در جعبه ابزار این حوزه عملا هیچ ابزار فیزیکی پیدا نمی شود.

اگرچه به نظر می رسد تقریبا همه افراد علاقه مند و مخصوصا متخصصان تحصیل کرده به خوبی متوجه تفاوت بین غیب گویی و پیش گویی و رمالی و غیره از یک طرف و آینده اندیشی و آینده نگاری و آینده نگری مدرن از طرف دیگر می شوند اما شاید در بین آنها هنوز عده ای باشند که پیش خود فکر می کنند برای تفکر درباره آینده کافی است شعار داد یا خیالبافی کرد یا روی یک صندلی راحتی نشست و دست را روی چانه گذاشت و بحث فلسفی و آزاد کرد یا انگشتان دست را روی کیبورد گذاشت و هر آنچه را که به ذهن خطور می کند نوشت. به چنین افرادی باید یادآوری کرد که آینده اندیشی یک کار یا شغل روشمند یا نظام یافته است و متکی به یک جعبه ابزار نسبتا متنوع و غنی که شامل تکنیک ها روش ها نرم افزارها و ابزارهای مفهومی مختلفی می شود.

بی تردید کسانی که مایلند به صورت حرفه ای در این حوزه کار کنند تا زمانی که درک درستی از جعبه ابزار متعارف آن نداشته باشند انتظارات یا استنباط های نامعقول از قلمرو و نتایج آینده نگری مدرن خواهند داشت. مطالعه و تحقیق زیاد در منابع فارسی و انگلیسی قطعا به شناخت این جعبه ابزار کمک خواهد کرد. برای شروع این مطالعه به نظر من مرور مطالب این اسلاید ها نیز می تواند به اندازه کافی راهگشا باشد.

در جست و جوی فعالیت ها و روابط جالب

یکی از روش های خلاصه سازی کارهای روزمره و آتی که سال ها پیش آن را یاد گرفتم مفهوم دهی به زندگی از طریق تقسیم بندی آن به مجموعه ای از فعالیت ها و روابط است. بی تردید ارتباط بین فعالیت ها و روابط دو سویه و اصطلاحا هم افزاست. شما فعالیت جدیدی را آغاز می کنید و در آن فعالیت جدید روابط جدیدی شکل می گیرد و آن روابط به نوبه خود به فعالیت های جالب و احتمالا ارزشمند بعدی منجر می شود. یا مثلا روابط جدیدی را ایجاد می کنید که منجر به فعالیت های جالبی می شود و بر اساس آن فعالیت جالب روابط جدیدی شکل می گیرد و الی آخر.

اگر درست یادم باشد شش ماه پیش بود که به این نتیجه رسیدم باید دو سه مجموعه مشخص از فعالیت ها و روابط را برای همیشه متوقف کنم. اگرچه کل قضیه به یک کلاف سردرگم تبدیل شده بود ولی بالاخره ظرف همین چند روز گذشته توانستم به ضرب الاجل خود یعنی تا قبل از پایان سال برسم و فعالیت ها و روابط مذکور را به دست امانت دار تاریخ بسپارم. قاعدتا در ازای از دست دادن این مجموعه فعالیت ها و روابط که عملا به یک باتلاق تبدیل شده بود باید مجموعه ای جدید از فعالیت ها و روابط را تشکیل می دادم. خوشبختانه این کار نیز اگرچه با کمی فشار ولی بالاخره به سرانجام رسید.

تاکنون به صورت مشخص به ذهنم خطور نکرده است که از لحاظ جسمی و ذهنی دقیقا ظرفیت چند مجموعه فعالیت - رابطه تقریبا مستقل از هم را دارم. اما به نظرم می رسد که به خاطر شدت پاکسازی های اخیر یعنی حذف چند مجموعه نسبتا بزرگ از فعالیت ها و روابط و به تاریخ سپاری همیشگی آنها یک ظرفیت خالی بزرگ و چشمگیر ایجاد شده است.

این ظرفیت خالی که در واقع مجموعه ای بالقوه از فعالیت ها و روابط است به خودی خود یک منبع ارزشمند تلقی می شود و از آنجا که اخیرا برای تعریف من جدید خود یک هدف بنیادی تحت عنوان شگفتی سازی محلی و جهانی تعریف کرده ام باید هر طور شده از عمده این ظرفیت خالی برای تحقق همین منظور یعنی شگفتی سازی محلی و جهانی استفاده کنم.

با این وجود مدتی است که هر چقدر تمرکز و تخیل و تجسم می کنم اصلا گزینه های جذابی برای مجموعه فعالیت ها و روابط جدید منجر به شگفتی سازی محلی و جهانی پیدا نمی کنم. شاید بهتر باشد دوباره خودم را به مرخصی وبلاگی بفرستم تا مگر ایده ای چیزی پیدا شود.