غربت




غربت بر دو نوع است غربت صوری- ظاهری وغربت فلسفی- ذاتی. آنکه در جایی سکنی گزیده است اگر با میل درونی نقل مکان کند شاید چند روزی به غربت صوری مبتلا شود. چون نمی بیند آنکه را همیشه می دیده است. چون چشمانش به رویت چهره یا چهره های دوست داشتنی خو گرفته است. چون گوشش به شنیدن صدایی گرم و دلنواز عادت کرده است. چون غربتش ریشه در انسانیت اش دارد. به ساده ترین بیان دلش در بند دل انسانی دیگر است و با مصاحبت او آلامش تسکین می یابد. البته شاید چنین کسی هیچگاه از روی میل برای همیشه از جایی که می شناسد فاصله نگیرد. این غربت لا ینحل نیست و غم آن بیشتر به این می ماند که از دست دخترکی بازیگوش عروسکش را بگیریم. بی شک روز های اول دلتنگی می کند. روز های اول اشک می ریزد. اما چیزی که زیاد است عروسک و بازیچه. می توان جایگزینی پیدا کرد. اما همیشه اوضاع اینگونه نیست. مثلا مسیر رویداد ها، حوادث و پیشامدها آدمی را به ترک جایی که می شناسد و انسانی که می پرستد وا می دارد. چون در این حالت عنصر اجبار پر رنگ تر است شاید فرد همیشه خود را به خاطر تصمیمی که گرفته ملامت کند و با خود بگوید اگر پیش از این به فکر می بودم اینگونه غافل گیر نمی شدم. این غربت نیز از جنس همان غربت صوری است ولی چون آدمی هنوز در دل و جان خود، مکان و زمان پیشین را تجسم می کند غربتش ظاهری است و در باطن تنها نیست. به او که نیست در خفا عشق می ورزد. باصدایی که در ذهن دارد با خیالی که از او ساخته است یا با عکسی که از آنجا یا او به یادگار گرفته است.خلاصه اینکه در غربت صوری همه فکر می کنند که من در غربتم در حالیکه نیستم و در غربت ظاهری همه فکر می کنند که من در غربت نیستم در حالیکه هستم و این را همچون رازی از دیگران پنهان می کنم. بعید است که غربت ظاهری انسانی را از پا در بیاورد مگر اینکه از تخیل و تجسم بی بهره باشد و نتواند در عوض واقعیت به مجاز پناه برد. شاید چنین کسی ذره ذره تحلیل برود، کم کم پیر شود، به تدریج ضعیف شود و نهایتا آرزو به دل بمیرد. اما غربت اگر فلسفی - ذاتی باشد جنس و کیفیت چنان دگرگون می شود که آدمی را به ناگاه با خود می برد. آنکه غریب فلسفی است دل به کسی یا جایی نمی بندد بلکه دل به زمانی نا معلوم و مکانی نا معلوم می بندد. او حتی اگر در بین مردم باشد حتی اگر با دوستانی حشر و نشر داشته باشد لحظه ای غم تنهایی اش تسکین نمی یابد. لحظه ای از خیال واقعی خود دست بر نمی دارد . می داند که تنها ست و تنها خواهد بود. می داند که در حصار دنیا چاره ای جز تحمل و صبر ندارد. شاید به کسی یا جایی ابراز محبت و علاقه کند ولی هیچگاه پایبند نمی شود. نه اینکه نمی خواهد بلکه نمی تواند. با هیچ جنس و سنخی آنچنان که باید و شاید الفت و نزدیکی ندارد. چون جنس خودش یکتاست. چون می داند که باید برود. چون می داند آنچه را نپاید دل بستن را نشاید. اگر او را به حال خود رها کنند شاید دوستداری های خود و داشتنی هایش را هر سال و ماه تغییر دهد. در ظاهر به همه کس و همه چیز دل بستگی نشان می دهد. اما این دل بستگی سطحی و بی مایه است و از عمق و ریشه بی بهره. غریب فلسفی معمولا دیر از پا در می آید ولی این زوال و نابودی بیشتر آنی و لحظه ای است تا تدریجی. شاید تا همین دیروز پر شور و نشاط در کنارت ظاهر شود و از زندگی و آینده با تو بگوید اما فردا خبر پروازش را بیاورند. پرواز در عالم ملکوت یا در عالم ناسوت یا در هر دو، بی آنکه اثری از خود بر جای گذارد.

با هر که سخن گفتم در خود گره اي گم بود

چون کرم شبان تابان مي تابي و مي تابم

بر هر که نظر کردم گريان و پريشان بود

چون ابر سبکباران مي باري و مي بارم

من درد محبت را هرگز به تو نسپردم

اين عقده ديرين را مي داني و مي دانم

بر مرثيه ام بنگر نقش رخ خود بيني

اين قصه غمگين را مي خواني و مي خوانم

مي خواني و مي خوانم

به ياد رفيق ژيواگو!




چند روزيه هواي تهران خيلي سرد و برفي شده. همه جا بوي مسکو و مخصوصا سيبري مي ده. من هم حسابي مريض شدم و تب کردم. نفسم بالا نمي ياد و گلوم هم مثل چي مي سوزه. ديروز که سرم حسابي داغ بود گفتم چه کنم که خدا رو خوش بياد. ديدم تماشاي فيلم دکتر ژيواگو در اين سرماي سوزان خيلي مي چسبه. البته وسط فيلم از صدا و سيما تماس گرفتن و گفتن شبکه يک تلويزيون يه برنامه زنده داريم از ۴ تا ۴.۴۵ به اسم آب و خاک مي خواستيم شما رو به مناسبت چاپ کتاب تفکر ارزشي مهمان کنيم. بعد از گرفتن موافقت کلي من قرار شد که روزش رو هماهنگ کنن و خبر بدن. اين فيلم دکتر ژيواگو جزو آثار کلاسيک تاريخ سينماست و بر اساس رماني به همين نام نوشته شاعر و نويسنده روسي، بوريس پاسترناک، ساخته شده. پاسترناک تحت تاثير جنبش ادبي و هنري فوتوريست ها (‌ آينده نگر ها )‌ قرار داشت. اولين مانيفست فوتوريست ها در سال ۱۹۰۹ توسط مارينتي نوشته شد. اين افراد به نوعي ستايشگر زيبايي هاي سرعت، حرکت، فنآوري و زندگي مدرن شهري بودن و دشمني سرسختانه اي با هر نوع دلبستگي به گذشته، تاريخ، موزه و ساختارهاي سنتي و قديمي و غيره داشتن. در ضمن به قول آرام بختياري از هر نوع شلوغ کاري، انقلاب و شالوده شکني استقبال مي کردن. پاسترناک در سال ۱۹۵۷ رمان حماسي- عاشقانه دکتر ژيواگو را تمام کرد اما به خاطر وجود چيزي به نام شوراي انقلاب فرهنگي در شوروي و سخت گيري ها و سانسورهاي فراوان نتونست اثر خود رو چاپ کنه. اون موقع سياست هاي فرهنگي در شوروي به اين صورت بود که هر داستان يا اثر ادبي بايد تا جايي که ممکنه از انقلابي ها تعريف و تمجيد کنه و در ضمن قهرمان داستان شخصيتي کاملا مثبت داشته باشه. چنين الزاماتي در مورد رمان دکتر ژيواگو صدق نمي کرد. حتي در بعضي موارد نويسنده به مخاطب مي فهمونه که مستضعفاني که شعار آزادي، عدالت و نان براي مردم سر مي دهند وقتي که به قدرت مي رسند درست شبيه مستکبران قبلي آزادي و عدالت را زير پا گذاشته و مشغول غارت ثروت هاي ملي به نفع خود مي شوند. سال بعد ترجمه ايتاليايي رمان و بعد از اون ترجمه انگليسي توجه جهانيان رو به اين داستان جلب کرد. به گونه اي که نهايتا در سال ۱۹۵۸ جايزه نوبل ادبيات به پاسترناک اعطا شد. اما به خاطر مخالفت ها، آزار ها و تهديد هاي انقلابي ها، پاسترناک مجبور شد اعلام کنه که جايزه نوبل رو قبول نمي کنه. سي سال بعد در زمان رهبري گورباچف و همزمان با اصلاحات اقتصادي- سياسي مجموعه آثار پاسترناک در شوروي و در همان مجله اي که سال ها پيش نقدي تند و مفصل عيله نويسنده منتشر کرده بود، چاپ شد. فيلمنامه دکتر ژيواگو به کارگرداني ديويد لين تا حد زيادي به رمان وفا دار مونده. در زبان روسي ريشه ژيواگو، کلمه ژيت هست به معني زندگي. در نتيجه اگه بخواهيم اسم دکتر ژيواگو رو ترجمه کنيم بايد گفت دکتر زنده دل، دکتر زندگي بخش، دکتر دوستدار زندگي يا چيز هايي شبيه اين.

اما خلاصه داستان:

يوري ژيواگو زماني که ده ساله است مادرش را از دست مي دهد. سرپرستي اش را اقوام نزديک به عهده مي گيرند. به مسکو مي رود و در دانشگاه مشغول تحصيل رشته پزشکي مي شود. همچون مادرش طبع هنري دارد و شعر مي گويد. عاشق تانيا مي شود که سال ها مثل خواهر و برادر در يک خانه با هم زندگي کرده ان و هول هولکي ازدواج مي کند. کشور در آستانه يک انقلاب قرار دارد. بلشويک ها بين مردم اعلاميه پخش مي کنن، تظاهرات برپا مي کنن و شعار آزادي، عدالت و نان سر مي دهند. نيروهاي تزار همه را به برف و خون مي کشند! حتي به زنها و بچه ها رحم نمي کنن. دختري زيبا به نام لارا که با مادرش زندگي مي کند به يک جوان انقلابي به نام پاشا دلبسته است. يوري ژيواگو و لارا اولين بار سوار بر يک قطار شهري به طور اتفاقي از کنار هم رد شدن. هر دو به يک اندازه از ديدن زيبايي ها زندگي شهري لذت مي بردن. البته اصلا روحشان خبر ندارد که قرار است در آينده عاشق همديگر شوند. مادر لارا که بيوه است از مردي به نام کاماروفسکي خوشش مي ياد. يک آدم پر نفوذ و پولدار که دوست شوهرسابقش است و در ضمن انقلابي ها را احمق خطاب مي کند. کاماروفسکي به عنوان يک مرد هوس باز از لارا بيشتر خوشش مي ياد. در ضمن با ازدواج لارا و پاشا مخالفت کرده و در يک فرصت مناسب به لارا تجاوز مي کند. مادر لارا که متوجه علاقه کاماروفسکي به دخترش شده خود کشي مي کند. دکتر ژيواگو براي اولين بار و با قصد معالجه مادر لارا به خانه آنها مي آيد. پاشا در يکي از تظاهرات زخمي مي شود. هفت تيري را براي مخفي کردن به لارا مي دهد. لارا با همان هفت تير در يک مهماني سعي مي کند که انتقام تجاوز کاماروفسکي را بگيرد. تيرش به خطا مي رود. پاشا همان جوان انقلابي که از بورژواهاي خوشگذران متنفر است با شهامت تمام لارا را از مهماني بيرون مي برد. دکتر ژيواگو هم در آن مجلس است و هر دو را تحسين مي کند. به زودي جنگ جهاني اول شروع مي شود و دکتر ژيواگو و پاشا هر دو به جبهه اعزام مي شوند. دکتر ژيواگو همسرش تونيا را ترک مي کند و پاشا نيز لارا و فرزند تازه به دنيا آمده اش را. برادر ناتني دکتر ژيواگو که او نيز انقلابي است با هدف ايجاد اخلال در کار ارتش تزاري و شکست روسيه داو طلب اعزام به جبهه مي شود. پاشا در جنگ زخمي و اسير آلمان ها مي شود. لارا که از سرنوشت او بي اطلاع است به جبهه مي آيد و در يک بيمارستان صحرايي دستيار دکتر ژيواگو مي شود. اين مدت طولاتي همکاري موجب مي شود که علاقه آتشيني بين آنها شکل بگيرد. البته هنوز شک دارند و کاري نمي کنند که مجبور شوند به همسر و شوهر خود بعد ها دروغ بگويند. جنگ تمام مي شود. لارا نااميد از پيدا کردن همسر مفقود الاثرش به روستاي دور افتاده يورياتين در منطقه اورال باز مي گردد. دکتر ژيواگو هم به مسکو مي رود. انقلابي ها به تدريج قدرت را در دست مي گيرند و براي او و خانواده اش که تاحدودي مرفه هستن مشکلات زيادي ايجاد مي کنند. آنها به ناچار سوار بر قطار در يک سفر طولاني به منطقه اورال مي روند تا در مزرعه شخصي خود زندگي کنند. دکتر ژيواگو سر راه پاشا را مي بيند که با نام مستعار استرلنيکف مشغول تعقيب و تار و مار کردن افراد وفادار به نظام سلطتني است. انقلابي ها خانه ويلايي مزرعه را به نام ملت مصادره کرده ان. مجبور مي شوند در کلبه اي ديگر ساکن شوند. دکتر ژيواگو که يک جنتلمن، شاعر و روشنفکر است کم کم از زندگي در مزرعه حوصله اش سر مي رود. به پيشنهاد خانواده به روستاي يورياتين مي رود تا از کتابخانه آنجا استفاده کند. در کتابخانه لارا را مي بيند. به لارا مي گويد که همسرش پاشا را ديده است. اينکه او فقط به اعدام ضد انقلابي ها فکر مي کند و اصلا نگران لارا و فرزندش نيست. رابطه عاشقانه آنها آغاز مي شود. دکتر ژيواگو بين مزرعه، جايي که تونيا هست، و روستاي يورياتن، جايي که لارا هست، از يک سو با تعهد و وظيفه اخلاقي و از يک سو با عشق و محبت راستين دست و پنجه نرم مي کند. تونيا خبر ندارد. زماني که قرار است فرزند دومش را به دنيا بياورد دکتر ژيواگو تصميم مي گيرد که به يورياتين برود و براي هميشه با لارا خداحافظي کند و همه چيز را براي تونيا اعتراف کند. لارا به مقدار فراواني آبغوره مي گيرد. تو رو خدا از پيشم نرو و از اين حرفا. هنگام بازگشت از يورياتين پارتيزان هاي ارتش سرخ دکتر ژيواگو را به زور با خود مي برند و نمي گذارند سراغ همسرش ،تونيا، برود. چند سال بعد در فرصتي مناسب از دست انقلابي ها فرار مي کند. اما خبري از تونيا و فرزندانش نيست. همگي به مسکو رفته اند و حکومت جديد آنها را از کشور تبعيد کرده است. خوشبختانه هنوز لارا در يورياتين است. زندگي دوباره شيرين مي شود. تا اينکه سر و کله ويکتور کاماروفسکي پيدا مي شه. آدم منافقي که پس از پيروزي بلشويک ها به جاه و مقام جديدي رسيده و مي خواد به دکتر ژيواگو به عنوان يک فراري براي خروج از شوروي کمک کنه. لارا و دکتر ژيواگو کمک کاماروفسکي را رد مي کنن و او را با اردنگي از خانه بيرون مي اندازن. بعد از مدتي دکتر ژيواگو و لارا براي فرار از دست مردم فضول روستا به مزرعه مي روند و در خانه ويلايي که اکنون به يک قصر يخي تبديل شده است در تنور گرم شعر و عاشقي مي سوزند. دوباره کاماروفسکي پيداش مي شه. اصرار مي کنه که جون هر دوي شما در خطره. در ضمن خبر دستگيري استرلنيکف به خاطر تصفيه حساب هاي درون حزبي رو مي ده و اينکه پاشا يا همون استرلنيکف خودکشي کرده. دکتر ژيواگو به خاطر حفظ جون لارا اونو ترغيب مي کنه که با کاماروفسکي از کشور فرار کنه و خودش بعدا پشت سرشون بياد. لارا از دکتر ژيواگو حامله شده. اما اين دو تا باز همديگر رو گم مي کنن. سال ها بعد برادر تانتي دکتر ژيواگو که يکي از ژنرال هاي ارتش سرخ شده براي برادرش تو بيمارستان کار پيدا مي کنه و اونو از شر تعقيب انقلابي هاي تندرو خلاص مي کنه. دکتر ژيواگو که ناراحتي قلبي داره سوار بر قطار شهري قيافه لارا رو که کنار خيابون قدم مي زنه تشخيص مي ده. به سرعت پياده مي شه و دنبالش مي دوه. مي خواد داد بزنه لارا لارا! اما يک سکته ناقص مي کنه. يه کم ديگه که مي دوه دومين سکته رو مي کنه و وسط خيابون زير مجمسه يک انقلابي کمونيست جون مي ده بدون اينکه حرفش رو بزنه . لارا هم که متوجه حضورش نشده به راهش ادامه مي ده. اما وقتي که با خبر مي شه مي ياد در تشيع جنازه شرکت مي کنه و بعدش در دوران حکومت استالين مخوف گم و گور مي شه. برادر ناتني هم بالاخره روزي دختر دکتر ژيواگو و لارا رو پيدا مي کنه. دختري که ذوق هنري داره و ساز مي زنه و اصلا نمي دونه که شاعر معروف، دکتر ژيواگو، پدر اون بوده.

آسمان عشق من و تو



در بياباني بي آب و علف تنها مانده ايد

حاضريد براي نوشيدن جرعه اي آب آنچه را که داريد فدا کنيد

ناگهان ماري مي آيد و همسفرت را نيش مي زند

مار سمي است و به زودي جانش را خواهد گرفت

در دنيا فقط همين يار و همدم را داري

هراسان به اين سو و آن سو مي روي

کمک کمک!

اما فقط پژواک فرياد خود را مي شنوي

غريزه ات مي گويد بهتر است بر سر بيمار بنشيني

مي نشيني و جان کندنش را تماشا مي کني

نگاه التماس آميزش آزارت مي دهد

نمي داني چه کني

گريه کني يا از ناتواني ات خشمگين باشي

نگاهي به آسمان مي اندازي

برقي در چشمانت مي درخشد

بر مي خيزي تا مار سمي را پيدا کني

چند لحظه بعد نگاهي به چشمان بي فروغ همسفرت مي اندازي

و نگاهي از سر نفرت به مار

دهانش را باز مي کني

و روي دست خود مي گذاري

دردي عميق را حس مي کني

و کم کم ضعيف مي شوي

روز بعد من بالاي سرت مي رسم

جنازه ات را به خاک مي سپارم

و يارت را که معجزه آسا زنده مانده

به غنيمت با خود مي برم

و نگاهي به نشانه شکر و سپاس به آسمان مي اندازم.

بضاعتي نداريم و فکنده ايم دامي



که برد به نزد شاهان ز من گدا پيامي
که به کوي مي فروشان دو هزار جم به جامي
شده ام خراب و بدنام و هنوز اميدوارم
که به همت عزيزان برسم به نيک نامي
تو که کيميا فروشي نظري به قلب ما کن
که بضاعتي نداريم و فکنده ايم دامي
عجب از وفاي جانان که عنايتي نفرمود
نه به نامه پيامي نه به خامه سلامي
اگر اين شراب خام است اگر آن حريف پخته
به هزار بار بهتر ز هزار پخته خامي
ز رهم ميفکن اي شيخ به دانه هاي تسبيح
که چو مرغ زيرک افتد نفتد به هيچ دامي
سر خدمت تو دارم بخرم به لطف و مفروش
که چو بنده کمتر افتد به مبارکي غلامي
به کجا برم شکايت به که گويم اين حکايت
که لبت حيات ما بود و نداشتي دوامي
بگشاي تير مژگان و بريز خون حافظ
که چنان کشنده اي را نکند کس انتقامي

انديشکده وحيد گردگيري شد.

عصر دانش
پیش به سوی انقلاب صنعتی دوم



ویژگی های انقلاب صنعتی دو قرن گذشته، که ما آن را تحت عنوان انقلاب صنعتی اول می شناسیم، استفاده از ماشین ها و ابزار آلاتی بود که توانمندی های فیزیکی انسان ها را گسترش داده و تقویت می کردند. به کمک این ماشین های جدید توانستیم کارهایی با اشیاء و مواد بکنیم که خارج از توان عضلات و ماهیچه های ما بود. همچنین کارهای خود را با سرعتی انجام دادیم که پیش از آن میسر نبود. در نتیجه در خلال این دوران جهان به معنی واقعه کلمه تشنه مواد خام و نیروی کارگر بود. اصل مائو مبنی بر اینکه " قدرت از لوله تفنگ بیرون می آید"، زمانی که وی آن را بیان کرد، درست بود. در واقع از طریق اعمال زور افراد می توانستند منابع طبیعی را تحت کنترل در آورده و مردم را به کار وادارند. اگر چه چنین طرز فکری موجب ظهور شاد ترین یا بهره ورترین کارگران نشد، اما به اندازه کافی خوب عمل می کرد.
ادامه...

جمله روز



يک فرد دانا و باهوش کسي است که مي تواند باهوش تر و داناتر از خود را استخدام کند.